Η «Λύρα» του Ορφέα γεμάτη “νότες” για τον μήνα Ιούλιο

Η «Λύρα» του Ορφέα γεμάτη “νότες” για τον μήνα Ιούλιο

9 Ιουλίου 2018

Γεώργιος Ζαγάκος

Γενικά στοιχεία

Κατά τον μήνα Ιούλιο θα ασχοληθούμε με τον αστερισμό της Λύρας του Ορφέα. Είναι εύκολα παρατηρήσιμος κατά τις 22.00,για όλον τον μήνα Ιούλιο, και ευνοϊκός για να τον ανιχνεύσουμε, αφού βρίσκεται κοντά στο ζενίθ.

Είναι από τους πιο μικρούς αλλά πιο ευδιάκριτους αστερισμούς του βορείου ημισφαιρίου ,εν μέρει χάρη στον φαινομενικά πιο λαμπρό αστέρα, τον Βέγα. Βρίσκεται ακριβώς επάνω από το γαλαξιακό επίπεδο ,στο ύψος του Κύκνου και κατέχει 286 τετραγ. μοίρες. Ο Βέγα βρίσκεται σε μια κορυφή του λεγόμενου «θερινού τριγώνου», του οποίου οι άλλες δύο κορυφές είναι τα αστέρια Ντενέμπ (α΄ Κύκνου) και Αλταίρ (α΄ Αετού).

Εντοπίζουμε τον Βέγα εάν ενώσουμε μια ελαφρώς καμπυλωμένη γραμμή από τον αστέρα 5 της Μεγ. Άρκτου, μέσω του αστέρα 4 της Μεγ. Άρκτου, η οποία οδηγεί στον Βέγα.

 Μυθολογικά στοιχεία

Η Λύρα αναπαριστά τη θεϊκή άρπα που εφηύρε ο θεός Ερμής και κατασκεύασε από το καύκαλο μιας χελώνας. Ο ήχος της ήταν  θαυμαστός, αλλά ο Ερμής δεν μπορούσε να την κάνει να βγάλει ήχο, και έτσι τη χάρισε στον αδελφό του, Απόλλωνα. Αν και ο τελευταίος μπόρεσε να την κάνει να βγάλει ήχο, όσο και αν προσπάθησε ,αυτός ο ήχος δεν ήταν αισθαντικός, και έτσι φώναξε τον Ορφέα ,που ήταν περίφημος μουσικός για να δοκιμάσει τη Λύρα. Όταν ο Ορφέας άγγιξε τις χορδές του οργάνου , η Γη έμοιαζε να βουβάθηκε. Τα πάντα άκουγαν σαν μαγεμένα ,τα ζώα, τα πουλιά, τα δέντρα  ακόμη και τα άνθη έστρεψαν την όψη τους προς τον Ορφέα.

Όταν ο Απόλλωνας είδε πόσο η μουσική επηρέαζε κάθε μορφής ζωής έδωσε τη λύρα στον Ορφέα με σκοπό η μουσική του να δίνει αίσθημα ανάτασης στους ανθρώπους, όταν η ζωή μοιάζει δύσκολη.

Κάποιες φορές ,όταν η νύχτα είναι πολύ σκοτεινή και επικρατεί ησυχία, κοιτάξτε προς τον αστερισμό της Λύρας και ίσως, ανάμεσα στους ήχους της νύχτας ,ακούσετε τον ψίθυρο του τραγουδιού του Ορφέα.

Αστρονομικά στοιχεία

Στον αστερισμό υπάρχουν θαυμαστά αντικείμενα κάθε είδους ,από πολύ όμορφους πολλαπλούς αστέρες μέχρι πρότυπους μεταβλητούς και το ωραιότερο ίσως πλανητικό νεφέλωμα. Βέβαια, πρώτιστη θέση κατέχει ο 5ος φαινομενικά πιο λαμπρός αστέρας ολόκληρου του ουρανού, ο α -Λύρας ή Βέγας. Είναι ένας κυανόλευκος, διπλός αστέρας ,50 φορές πιο φωτεινός από τον Ήλιο και σχεδόν 3 φορές πιο μεγάλος από αυτόν. Απέχει από εμάς γύρω στα 25 έτη φωτός και πρόκειται να γίνει ο πιο λαμπρός πολικός αστέρας στην ιστορία μετά από περίπου 12000 χρόνια ,εξαιτίας της μετάπτωσης των ισημεριών και της κλόνησης του πολικού άξονα της Γης. Ο Βέγα ήταν ο πολικός αστέρας πριν από 14400 χρόνια περίπου και ως τέτοιος έπαιζε φυσικά μεγάλο ρόλο στους λαούς της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου.

Ένα άλλο εντυπωσιακό αστέρι είναι ο ε -Λύρας .Με γυμνό μάτι και καθαρό καιρό χρησιμοποιείται σαν αντικείμενο δοκιμής της οξυδέρκειας των ματιών, γιατί λέγεται πως φαίνεται διπλός. Επιφυλάσσει μια μεγάλη έκπληξη στους τηλεσκοπικούς παρατηρητές ,γιατί αμφότεροι είναι και οι ίδιοι διπλοί, επομένως σχηματίζεται μια εντυπωσιακή αστρική τετράδα, κίτρινου χρώματος που είναι ευρέως γνωστή ως Διπλός- Διπλός.

Ακόμη ένας διπλός είναι και ο β -Λύρας .Αποτελεί ένα ελκυστικό ζεύγος όπου το ένα αστέρι είναι ένα κρεμ πρωτεύοντος και ο άλλος ένας κυανός συνοδός, οι οποίοι διαχωρίζονται εύκολα με μικρά τηλεσκόπια.

Ένας άλλος διπλός-μεταβλητός είναι ο δ -Λύρας ,εύκολος και με κιάλια ,που αποτελείται από ένα κόκκινο γίγαντα αστέρα, ελαφρά μεταβλητό, και ένα κυανόλευκο.

Κοιτάξτε επίσης και τους ζ,η,θ -Λύρας, οι οποίοι είναι και αυτοί διπλοί.

Ανάμεσα στον β και γ- Λύρας βρίσκεται ένας άλλος από τους θησαυρούς του συγκεκριμένου αστερισμού ,το περίφημο Δακτυλιοειδές Νεφέλωμα Λύρας ,Μ 57.

Πρόκειται για ένα διαστημικό δαχτυλίδι καπνού που φύσηξε ένας αστέρας, καθώς πέθαινε σε απόσταση 2000 ετών φωτός από εμάς. Το Μ57 είναι ο τύπος αντικειμένου που χαρακτηρίζεται πλανητικό νεφέλωμα ,όχι γιατί έχει κάποια σχέση με πλανήτες ,αλλά επειδή όταν παρατηρείται μέσα από ένα τηλεσκόπιο εμφανίζεται ως στρόγγυλος δίσκος που μοιάζει με πλανήτη. Πιστεύεται ότι ένα τέτοιο αντικείμενο σχηματίζεται όταν ένας αστέρας, σαν τον Ήλιο μας, φτάνει στο τέλος της ζωής του. Αφού διογκωθεί και γίνει κόκκινος γίγαντας, ο αστέρας αποβάλλει τα εξωτερικά του στρώματα ,που σχηματίζουν ένα πλανητικό νεφέλωμα, αφήνοντάς πίσω τον πυρήνα ως αμυδρό λευκό νάνο.

Παρατηρήσεις με το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble έχουν αποκαλύψει ότι δεν είναι στην πραγματικότητα ένας δακτύλιος ,αλλά ένας κύλινδρος αερίων ,τον οποίο τυγχάνει να βλέπουμε με τη βάση του στραμμένη προς εμάς.

Με μικρά τηλεσκόπια το Μ57 φαίνεται σαν αμυδρή ομιχλώδης κηλίδα, μεγαλύτερη από τον δίσκο του Δια. Απαιτούνται διάμετροι τουλάχιστον 100 mm (4 ιντσών),ώστε να αναδειχτεί η δακτυλιοειδής μορφή και το ελλειπτικό του περίγραμμα.

Ορατοί πλανήτες του Ιουλίου

Ο Ερμής φαίνεται στο βραδινό λυκόφως,15 μοίρες κάτω από την Αφροδίτη, αρκεί να τον ψάξουμε όσο ακόμη υπάρχει το φως στον ουρανό.

Η Αφροδίτη συνεχίζει να λάμπει στα δυτικά, από νωρίς στο βραδινό λυκόφως.

Ο Άρης, ανατέλλει λίγο μετά τις 10 μ.μ. και βρίσκεται στα νότια-νοτιοανατολικά. Αρχίζει και φαίνεται αισθητά πιο φωτεινός, αφού θα βρεθεί σε θέση αντίθεσης αυτό το καλοκαίρι. Τούτο συμβαίνει όταν ένας εξωτερικός πλανήτης ,όπως είναι ο Άρης, βρίσκεται στο εκ διαμέτρου αντίθετο σημείο του Ήλιου, ως προς την Γη, δηλ. στην ημιευθεία Ήλιου-Γης. Επίσης υπάρχουν αναφορές για εκτεταμένη καταιγίδα σκόνης επάνω στην επιφάνεια του.

Ο Δίας, ανατέλλει από νωρίς, και θα είναι ορατός από νωρίς ,όταν το φως του Ήλιου θα αρχίσει να δίνει τη θέση του στο νυχτερινό ουρανό σιγά-σιγά. Συνεχίζει να εμφανίζεται στον αστερισμό του Ζυγού.

Ο Κρόνος, θα είναι και αυτός ορατός στα νοτιοανατολικά και στον αστερισμό του Τοξότη, από τις 8 μ.μ..

Επομένως, από τους πέντε πιο εύκολα ορατούς πλανήτες, αυτήν τη εποχή μπορούμε να διακρίνουμε και τους πέντε, ξεκινώντας πρώτα από τον Ερμή και όσο ακόμη ο ουρανός είναι φωτεινός, ακολουθεί η Αφροδίτη, που συνεχίζει να εμφανίζεται ως Αποσπερίτης. Συνεχίζουμε, μετά τις 22.00, με τον πατέρα της θεάς Αφροδίτης, τον γιγάντιο Δία, αλλά και τον παππού της τον Κρόνο ,ο οποίος αυτό το καλοκαίρι θα μας κάνει την χάρη με την κλίση που θα έχει, να τον παρατηρήσουμε και να μαγευτούμε από τους δακτυλίους του. Συνεχίζουμε την περιπλάνηση μας στα άστρα της «Λύρας» του μυθικού μουσικού Ορφέα και συνεχίζουμε με τον πολεμοχαρή Άρη, ο οποίος στέκει φωτεινός στο νυχτερινό ουρανό.

 

ΔΕΙΤΕ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ

Παρόμοια άρθρα από την κατηγορία: ΔΕΙΤΕ ΣΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ