Ο αστερισμός του Πήγασου για τον μήνα Οκτώβριο.

Ο αστερισμός του Πήγασου για τον μήνα Οκτώβριο.

5 Οκτωβρίου 2018

Γενικά στοιχεία

Κατά τον μήνα Οκτώβριο θα ασχοληθούμε με τον αστερισμό του Πήγασου. Ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς αστερισμούς του βορείου ημισφαιρίου και συγχρόνως ένας από τους πιο μεγάλους. Ο αστερισμός μεσουρανεί τον φθινόπωρο και είναι γνωστός ως «το Τετράγωνο του Πήγασου» γιατί οι τρεις φωτεινότεροι αστέρες σχηματίζουν μαζί με τον α – Ανδρομέδας ένα φωτεινό τετράγωνο στον ουρανό. Μπορούμε να εντοπίσουμε αυτό το τετράγωνο εάν προεκτείνουμε την ευθεία από τον αστέρα γ – Κασσιόπης μέσω του β – Κασσιόπης κατευθείαν στο κέντρο του Πήγασου.

Ο Πήγασος στέκεται ανάποδα στον ουρανό για τους κατοίκους του βορείου ημισφαιρίου. Το Μεγάλο Τετράγωνο συμβολίζει το σώμα του και η τεθλασμένη γραμμή από αστέρες, που οδηγούν από την κάτω δεξιά κορυφή του Τετραγώνου στον ε – Πηγάσου, παριστάνει το λαιμό και το κεφάλι του. Οι δύο γραμμές αστέρων που εκπορεύονται από την άνω δεξιά γωνία του Τετραγώνου είναι τα μπροστινά πόδια.

Μυθολογικά στοιχεία.

Ο Πήγασος σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ήταν γιος του Ποσειδώνα και της Μέδουσας. Γεννήθηκε από το αίμα που έσταζε το κεφάλι της Μέδουσας, στην θάλασσα, όταν την αποκεφάλιζε ο Περσέας. Από τις «πηγές» του ουρανού ξεπήδησε το φτερωτό άλογο, ο Πήγασος (Το όνομά του προέρχεται από την λέξη «Πηγός» που σημαίνει δυνατός)

Το ωραίο αυτό άσπρο και φτερωτό άλογο το δάνεισαν μια φορά οι Μούσες, ύστερα από προτροπή της θεάς Αθηνάς, στο Βελλερεφόντη, για να τον βοηθήσει να σκοτώσει τη φοβερή Χίμαιρα. Ο Βελλερεφόντης πράγματι την σκότωσε, με τη  βοήθεια του Πηγάσου, αλλά αντί να το επιστρέψει το φτερωτό άλογο στις Μούσες θέλησε να πετάξει να φτάσει στους θεούς. Ο Δίας όμως τον τιμώρησε, κάνοντας τον Πήγασο να σταματήσει και να προκαλέσει το γκρέμισμα του Βελλερεφόντη στη Γη. Ο Δίας έτσι τοποθέτησε τον Πήγασο στον ουρανό για να μας θυμίζει ότι η αλαζονεία και ο εγωκεντρισμός μπορεί να οδηγήσουν στην αποτυχία και στην καταστροφή, ενώ η πραότητα και οι καλές πράξεις συνήθως ανταμείβονται.

Αστρονομικά στοιχεία

Το Τετράγωνο του Πηγάσου είναι μεγάλος σχηματισμός, περίπου ίση με το εύρος δυο γροθιών στην έκταση του χεριού. Και όμως μέσα σε μια τόσο μεγάλη επιφάνεια του ουρανού μόνο μια χούφτα αστέρες είναι ορατοί με γυμνό μάτι. Εσείς πόσους μπορείτε να μετρήσετε εδώ;

Ο αστέρας στην άνω δεξιά γωνία του Τετραγώνου είναι ο β – Πηγάσου, ένας πελώριος κόκκινος γίγαντας με διάμετρο 100 φορές μεγαλύτερη του Ήλιου μας. Ο όγκος του και η λαμπρότητα του μεταβάλλονται ακανόνιστα μεταξύ των μεγεθών 2,3 και 2,7. Προσπαθήστε να τον συγκρίνετε με άλλους αστέρες του Τετραγώνου τον α – Πηγάσου (2,5 μέγεθος) και τον γ – Πηγάσου (μεγέθους 2,8)

Κοντά στο μέσο της δεξιάς πλευράς του Τετραγώνου βρίσκεται ο 51 – Πηγάσου. Απέκτησε μεγάλη φήμη το 1995, όταν έγινε ο πρώτος αστέρας που ανακαλύφτηκε ότι έχει έναν πλανήτη σε τροχιά, γύρω του. Απέχει 50 έτη φωτός (ε.φ.) και είναι όμοιος με τον Ήλιο. Ο πλανήτης έχει μάζα περίπου μισή από τον Δια και συμπληρώνει μια περιφορά γύρω από το κοντινό του άστρο, το 51 – Πηγάσου, μόλις σε 4 ημέρες. Πρόκειται για αξιοσημείωτα μικρό «έτος», το οποίο φανερώνει ότι η απόσταση από τον αστέρα πρέπει να είναι πολύ μικρότερη από την απόσταση οποιουδήποτε πλανήτη του δικού μας Ηλιακού Συστήματος.

Ο λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού είναι ο ε – Πηγάσου, γνωστός και ως Enif (=μύτη στα Αραβικά). Είναι ένας φωτεινός πορτοκαλί υπεργίγαντας σε απόσταση 700 ε.φ. Με τα κιάλια σας ή με ένα μικρό τηλεσκόπιο θα σας φανερωθεί ένας αραιός συνοδός αστέρας.

Επάνω και δεξιά του ε – Πηγάσου βρίσκεται ο μεγαλύτερος θησαυρός αυτού του αστερισμού, το σφαιρωτό σμήνος Μ – 15. Είναι αμυδρό, λίγο πιο κάτω από το όριο ορατότητας με γυμνό μάτι υπό κανονικές συνθήκες, αλλά φαίνεται καθαρά με κιάλια ως ασαφής φωτεινός δίσκος. Δίπλα του βρίσκεται και ένας αστέρας, 6ου μεγέθους, που μας βοηθάει στον εντοπισμό του.

Ορατοί πλανήτες του Οκτωβρίου

Για να έχουμε μια καθημερινή ενημέρωση σχετικά με την δραστηριότητα του πιο κοντινού μας άστρου υπάρχει το παρακάτω site: www.spaceweather.com

Ο Ερμής βρίσκεται κρυμμένος στη λάμψη του Ήλιου.

Η Αφροδίτη, λάμπει πολύ χαμηλά στα δυτικά-νοτιοδυτικά μετά το ηλιοβασίλεμα. Παρατηρήστε την όσο ακόμα ο ουρανός είναι μπλε, αρκετή ώρα πριν το ηλιοβασίλεμα. Η Αφροδίτη είναι στα δεξιά του Δία και πολύ λαμπρότερη απ’ αυτόν.

Ο Άρης, ανατέλλει με τη δύση του Ήλιου στον νότιο Αιγόκερο. Ανατέλλει περίπου στις 4 μ.μ. και φτάνει στο ψηλότερό του σημείο στο νότο μετά τις 09 μμ. Παρατηρήστε τον όσο ακόμα μπορείτε. Δεν θα εμφανιστεί τόσο μεγάλος μέχρι το 2035.

Ο Δίας, φέγγει χαμηλά στα νοτιοδυτικά μόλις σουρουπώνει και βρίσκεται πάνω και αριστερά της «κόρης»  του Αφροδίτης. στον αμυδρό αστερισμό του Ζυγού.

Ο Κρόνος, είναι πάνω από τον σχηματισμό της «τσαγιέρας» του Τοξότη και δύει πριν τα μεσάνυχτα.

Ο Ουρανός (στα σύνορα Κριού-Ιχθύων) και ο Ποσειδώνας (στον Υδροχόο) βρίσκονται στα ανατολικά και νοτιοανατολικά, αντίστοιχα, πριν τα μεσάνυχτα.

Δείτε χάρτες με τις θέσεις του Ουρανού και του Ποσειδώνα εδώ: http://wwwcdn.skyandtelescope.com/wp-content/uploads/WEB_UrNep18.pdf

Επομένως, από τους πέντε πιο εύκολα ορατούς πλανήτες, αυτή την εποχή μπορούμε να διακρίνουμε τους τέσσερις, αφού χάσαμε τον «γοργοπόδαρο» Ερμή. Ξεκινάμε από την Αφροδίτη, που εμφανίζεται ακόμη ως Αποσπερίτης, αλλά πολύ χαμηλά και συνεχίζουμε μετά τις 22:00, με τον πατέρα της, τον γιγάντιο Δία, αλλά και τον παππού της, τον Κρόνο, ο οποίος αυτή την περίοδο θα μας κάνει την χάρη με την κλίση που θα έχει, να τον παρατηρήσουμε και να μαγευτούμε από τους δακτυλίους του.

Του Γεώργιου Ζαγάκου.