Ο ΗΛΙΟΣ  (Γενικά, Φωτόσφαιρα, Χρωμόσφαιρα)

Ο ΗΛΙΟΣ (Γενικά, Φωτόσφαιρα, Χρωμόσφαιρα)

19 Μαρτίου 2015

Γενικά

Ο Ήλιος έχει άμεση σχέση με την ζωή πάνω στον πλανήτη μας. Μας στέλνει άφθονο το φώς και την θερμότητά του, που μας βοηθούν να αναζωογονηθούμε και να αναπτυχθούμε. Δύσκολα, πολύ δύσκολα, μπορούμε να φαντασθούμε τη ζωή μας χωρίς τη δημιουργική παρουσία του Ήλιου. Γι΄αυτό και η μελέτη του γίνεται, τελικά, εσωτερική ανάγκη. Όλοι μας θέλουμε να γνωρίσουμε καλύτερα αυτόν, που τόσο πλουσιοπάροχα και απρόσκλητα, μας ευεργετεί καθημερινά.
Ο Ήλιος είναι ο πιο κοντινός απλανής αστέρας. Γι’ αυτό η μελέτη του έχει μεγάλη σημασία, αφού οι γνώσεις, που θα αποκομίσουμε από αυτόν, θα αφορούν σχεδόν ολόκληρο το πλήθος των αστέρων του ουρανού, που αποτελούν το Γαλαξία μας ή άλλους γαλαξίες.
Ο Ήλιος είναι μια πύρινη σφαίρα, που έχει ακτίνα πολύ μεγαλύτερη από την απόσταση Γης – Σελήνης και μάλιστα σχεδόν 4πλάσια, ενώ περιστρέφεται γύρω από άξονα. Η περιστροφή, όμως, αυτή δεν γίνεται όπως της Γης, που είναι στερεό σώμα, διότι ο Ήλιος βρίσκεται σε αέρια κατάσταση. Έτσι η γωνιακή ταχύτητα περιστροφής είναι μεγαλύτερη στον ισημερινό και μικρότερη στους πόλους. Στις άλλες περιοχές έχει ενδιάμεσες τιμές. Η τέτοιου είδους περιστροφή του Ήλιου λέγεται διαφορική περιστροφή.

Φωτόσφαιρα

Φωτόσφαιρα είναι το ορατό στρώμα της ηλιακής σφαίρας. Τρία είναι τα κύρια φαινόμενα, που παρατηρούμε στη φωτόσφαιρα του Ήλιου: Οι κόκκοι, οι κηλίδες και οι πυρσοί.
Οι κόκκοι είναι σχηματισμοί πάνω στη φωτόσφαιρα με πολύ μικρή διάρκεια, που μοιάζουν με ρύζι ή νιφάδες από χιόνι.
Οι κηλίδες αποτελούν το περισσότερο ευδιάκριτο και χαρακτηριστικό φαινόμενο της ηλιακής φωτόσφαιρας, ενώ ταυτόχρονα είναι το πιο ενδιαφέρον φαινόμενο της ηλιακής δραστηριότητας, στο οποίο έχουν τα αίτια τους πολλά άλλα φαινόμενα. Οι κηλίδες, εξάλλου δεν εμφανίζονται σε ολόκληρο το πλάτος του ηλιακού δίσκου αλλά κοντά στον ισημερινό του Ήλιου. Σπάνια εμφανίζονται κοντά στους πόλους του. Μεγάλη σημασία έχει, επίσης, η περιοδικότητα των κηλίδων του Ήλιου κάθε 11 χρόνια, περίπου. Η περίοδος αυτή λέγεται ενδεκαετής κύκλος. Έτσι μετά από ένα μέγιστο κηλίδων του Ήλιου, αρχίζει να μειώνεται το πλήθος αυτών στον ηλιακό δίσκο και μετά από 5 – 6 χρόνια αυτές γίνονται ελάχιστες ή εξαφανίζονται ολοκληρωτικά, οπότε στη συνέχεια αρχίζουν να αυξάνουν για να φθάσουν στο μέγιστο πάλι μετά από 11 συνολικά χρόνια, περίπου. Το σκοτεινό τους χρώμα οφείλεται στο ότι έχουν μικρότερη θερμοκρασία, 4500 οC), από την γύρω περιοχή, όπου η θερμοκρασία είναι 5.780 οC), όπως ακριβώς συμβαίνει με την φλόγα ενός κεριού, που μπαίνει μπροστά από έναν ηλεκτρικό λαμπτήρα. Η φλόγα φαίνεται σκοτεινή επειδή έχει μικρότερη θερμοκρασία από τον λαμπτήρα.
Οι πυρσοί, τέλος, είναι λευκάζουσες φωτεινές περιοχές, που παρουσιάζονται σε μαγνητικές περιοχές της ηλιακής ατμόσφαιρας και, συνήθως, περιβάλλουν τις κηλίδες.

Χρωμόσφαιρα

Η χρωμόσφαιρα του Ήλιου είναι η αέρια στιβάδα, που περιβάλλει τη φωτόσφαιρα του Ήλιου και έχει ρόδινο χρώμα, στο οποίο οφείλει το όνομά της. Δύο βασικά φαινόμενα που παρατηρούνται στη χρωμόσφαιρα του Ήλιου είναι: οι προεξοχές και οι εκλάμψεις.
Οι προεξοχές, γίνονται ιδιαίτερα φανερές, όταν αναπτύσσονται στο χείλος του ηλιακού δίσκου, σαν πύρινες γλώσσες, με κόκκινο χρώμα.
Οι εκλάμψεις είναι φωτεινές χρωμοσφαιρικές εκρήξεις, που παρατηρούνται ξαφνικά στις περιοχές της ηλιακής δραστηριότητας και ιδιαίτερα των κηλίδων. Πρόκειται για μια απότομη και μεγάλη αύξηση της λαμπρότητας στις περιοχές αυτές, με ταυτόχρονη απελευθέρωση ενέργειας και επιτάχυνσης σωματιδίων.

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

1) Απόσταση από τη Γη : 150 εκατομμύρια χλμ (= 1 Αστρονομική Μονάδα)

2) Διάμετρος (Γη=1) : 110

3) Ηλικία : 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια

4) Θερμοκρασία επιφάνειας : 5.780(°C)

5) Θερμοκρασία κέντρου κηλίδας : 4.500 (°C)

6) Θερμοκρασία πυρήνα :15 εκατομμύρια (°C)

7) Περιεκτικότητα σε ήλιο (κατ’ όγκο) :18%

8) Περιεκτικότητα σε υδρογόνο :82%

9) Πυκνότητα μέση (Γη=1) : 0,25

ΠΗΓΗ: 1ο Τεύχος: Στοιχεία Αστρονομίας, Αστροφυσικής και Διαστήματος της Εταιρείας Αστρονομίας και Διαστήματος του Βόλου.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΡΘΡΟΥ : Γεώργιος Ζαγάκος